Online Bijbel, kritisch bekeken

Onderwerpen

Software, Online Bible

M.Aangeenbrug

Met de nieuwste uitgave van de Online Bijbel DeLuxe is voor een breed publiek niet alleen de Bijbel digitaal beschikbaar, maar daarnaast nog veel informatie rondom de Schrift, variërend van kanttekeningen tot kaarten van het heilige land.
De stichting Publishare heeft met de uitgave hiervan er heel wat werk aan gehad om de Schrift zo voor een breed publiek toegankelijk te maken. Inmiddels is een heel leger mensen bezig nog meer informatie op deze wijze beschikbaar te maken en is een abonnement op een jaarlijkse nieuwe uitgave mogelijk.
Elders beschrijft ds. Kleiberg, een enthousiast gebruiker van de nieuwste uitgave, hoe hij deze tot tevredenheid gebruikt. Op de inhoud van het programma wil ik daarom verder niet ingaan, daar is genoeg positiefs over te zeggen. Hier staan we stil bij vormgeving en gebruiksgemak. Er zijn nog heel wat kanttekeningen te plaatsen bij deze nieuwe uitgave, daarom willen we in dit artikel deze CD-Rom wat kritischer onder de loep nemen.

Paard

Bijna zou het spreekwoord van toepassing moeten zijn om een gegeven paard niet in de bek te kijken. Immers wie kan zich voorstellen voor een bedrag van 149 gulden zoveel boeken te kopen als op de hoes van de nieuwe uitgave vermeld staan! De tientallen verschillende Bijbelvertalingen en commentaren en de tientallen kaarten die daar in drie kolommen vermeld staan laten toch wel een overweldigende indruk achter. Voor zo weinig geld krijg je toch heel veel. Dat is waar. Daar ligt ook de kracht van de verkoop. Dat later blijkt dat je (iets) minder waar voor je geld krijgt zal de vreugde over zoveel informatie niet drukken.
In die veelheid ligt echter ook de zwakte en de onoverzichtelijkheid. Dat heeft te maken met de oorsprong van het programma. In de oude DOS-tijd was OLB een DOS-programma, dat werkte met functietoetsen en vanuit allerlei batches het programma bestuurde. Langzamerhand ging men de beschikbare hoeveelheid vertalingen uitbreiden. Met de mogelijkheden van het inscannen van beschikbare en niet aan copyrights gebonden informatie, begonnen een aantal enthousiaste mensen, gedreven door evangelisatorische bedoelingen steeds meer informatie te digitaliseren en toe te voegen. Daarnaast wilde men van het DOS-imago afstappen en een Windowsbesturing meegeven. Maar aangezien Windows oorspronkelijk niets anders is dan een grafisch besturingssysteem dat bovenop DOS werkt, kwam dat de ontwikkeling van OLB ook niet ten goede. Men heeft niet van meet af aan een nieuw programma ontworpen, maar op het oude voortgeborduurd. Men maakte er een 'Windowtje' omheen en ziedaar men meende een Windows-gestuurd-programma te bezitten en aan te kunnen bieden.

Functietoetsen onder windows

Helaas moeten we hier stellen dat de makers er niet in geslaagd zijn een werkelijk Windows-gestuurd programma aan te bieden. Het is ronduit gebruikersonvriendelijk, vooral wie betere programma's gewend is. Het zal menige leek op de PC heel wat tijd en moeite kosten om al die mooie aangeprezen informatie dan ook werkelijk eruit te halen en er bovendien nog iets mee te kunnen doen.
Nadat alles geïnstalleerd is komt men al snel tot de ontdekking wat dat inhoudt. Wie eerst met de DOS-versie gewerkt heeft zal zich hooglijk verbazen dat bovenaan het scherm nog steeds de functietoetsen F1 tot 12 prijken. De later ingestapte Windows-gebruiker zal eveneens de ogen uit het hoofdwrijven: wat staat daar bovenaan nu, op de menubalk, waar gewoonlijk allerlei iconen de functies aanduiden? Jawel, de functietoetsen zijn niet alleen via de toetsen maar ook via de muis te bedienen, maar dat neemt niet weg dat het zeer gebruikersonvriendelijk. Een groot voordeel is wel dat de functietoetsen naar persoonlijke wens aan bepaalde handelingen gekoppeld kunnen worden. Maar zoiets kan trouwens bij elk grafisch programma, dus zo'n ontdekking is dat niet.

Installatie

Echter eerst terug naar de installatie. Wie de CD-Rom op z'n plek heeft gelegd en overgaat tot installeren zal tot de ontdekking komen dat het allemaal wel werkt, maar dat die installatie tevens nogal wat irritaties oplevert. Dat een programma wel eens ergens een taalfout heeft laten staan is op zich nog wel overkomelijk. Maar dat al direct bij het info-scherm tijdens de setup (het eerste dus waar je mee geconfronteerd wordt) de ene na de andere taal, stijl of spellingsfout zich aankondigt vind ik ronduit slordig. Zinnen als: 'Aantal commetaren ... zijn verhoogd van 8 naar 25' of woorden als 'worden ondersteunt', 'aftedrukken', 'versen' als meervoud van vers, 'geheuge', 'all uw schijven', 'herbreeuwse' geven al direct een slordige aanblik. Met daarnaast de foutieve leestekens denk je dan al: had men hier niet nauwkeuriger kunnen werken en is dit bepalend voor de rest van het werk? Ronduit een slechte binnenkomst en presentatie. Het is niet de laatste.
Dat ingevoerde teksten nooit foutloos zijn is begrijpelijk. Maar als ook in de kanttekeningen fouten als Sameul (bij Jes. 1:26) voorkomen dan lijkt het alsof een eenvoudige spellingcontrole ontbroken heeft.
Ook wanneer na installatie de inleiding doorgelezen wordt, roept in de tweede regel een woord als 'gebruikersvriedelijk' of verderop 'dit gebeurd' dezelfde ergernissen op. Er zijn nog veel meer voorbeelden van.
In deze handleiding ('snel aan de slag') wordt bijv. ook aangegeven dat de 'woord wrap' aan of uitgezet kan worden en voor de beginner beter uit kan staan. Dat laatste denk ik inderdaad, want de beginner (de leek zeker) zal in vele gevallen niet weten waar het op slaat. Ik dacht dat bedoeld werd de wrap voor de Hebreeuwse tekst uit te zetten, en dat leek me een slechte raad, maar het gaat om de notities.

Muistest

Nog even terug naar de setup zelf. Aangegeven kan worden dat men een andere drive en directory voor de installatie wil, dan de standaard ingestelde C:\bible. Nergens wordt echter aangegeven hoeveel ruimte op die drive aanwezig is en hoeveel het programma nodig heeft, terwijl ook het ingegeven pad nergens om een bevestiging vraagt. Al zulk soort dingen bij het starten met een nieuw programma geven al direct een gevoel een wat knullig programma in handen te hebben. Nadat de installatie voltooid is kan de start volgen. Daarbij moet dan eerst een aantal tests gedaan worden en bestanden (naar wens) verder geïnstalleerd moeten worden. Dat is om zo te zeggen de 'finishing touch' voor aanpassing aan de gebruiker. Logisch.
Dat daarbij echter een scherm verschijnt met de aanduiding 'restore' (wat duidt op het terugzetten van een backup) komt mij volkomen raadselachtig over. Ik zat echt even te kijken van: "restore, hoezo? Ik begin nog maar net en heb toch geen backup".
Met klikken op doorgaan, wat de meesten dan wellicht wel zullen doen omdat ze het niet begrijpen, kom je dan vervolgens in een scherm: 'installeer ontsluitingsdiskettes'. Hier kom je alleen maar verder als je op de knop 'geïnstalleerd' klikt. Dat komt me volkomen onlogisch voor. Ik bezit ze toch nog niet als ik ze wil installeren? Begripsverwarring alom.
Dus gaan we maar weer verder. Ook komt er nog een onduidelijke muistest die automatisch moet verlopen. Althans dat lijkt me, als er keuze is uit 'cancel' of 'start test'. Het indrukken van die start laat echter niets gebeuren. Afzonderlijke delen testen lukt wel (op één na) maar de hele zin van deze test ontgaat me. Een muis werkt toch via de muisdrijvers correct? Waarom dat hier getest moet worden is me een raadsel. Eruit kom je tenslotte alleen door te cancelen. Vervolgens komen er een aantal registratieschermen voor beschermde vertalingen. Probeer die vensters maar niet volledig te lezen, want ze zijn weg voordat je begrijpt wat er bedoeld wordt. Al met al zitten hier zoveel slordigheden en onduidelijkheden dat een leek nou niet bepaald vrolijk wordt over zijn aankoop. Men heeft wat betreft de inhoud van het programma goed nagedacht, maar de presenstatie laat alles te wensen over.

Programma

Als het programma zelf eenmaal draait is er inderdaad heel wat voor nodig om alle kneepjes te doorgronden, maar dat is nu eenmaal bij elk uitgebreid programma zo. Bij Bibleworks, het veel duurdere maar ook veel sterkere programma, is dat evenzo. Wel mis ik een aantal essentiële mogelijkheden uit BWorks in de OLB. Zo kun je wel naar woorden zoeken, maar nergens wordt een woordenlijst weergegeven, zodat je op voorhand kunt zien dat het door jou gezochte woord niet in die vorm, maar enigszins anders voorkomt. Ook is het niet mogelijk vanuit de Bijbeltekst zelf via dubbelklikken direct een woord te zoeken. Dat maakt het snelle werken met de tekst nu juist zo prettig.
Ook valt het me op dat na het uitvoeren van een zoekfunctie alle teksten uitgeschreven in een venster staan. Handig, maar soms is het handiger om alleen de lijst te zien en daaruit bepaalde teksten te kiezen. Ook vind ik dat snel even de context van een bepaald zoekresultaat bekeken moet kunnen worden, nu is via de rechtermuisknop (of Shift-F5) het oproepen van de context wel mogelijk, maar wordt bij iedere oproep een nieuw venster geopend. Ik begrijp dat sommige mogelijkheden door mij wellicht nog niet ten volle onderkend zijn, het programma is veelzijdig en niet alles zie je zo 1,2,3. Uitproberen is met alle programma's de enige mogelijkheid om het goed in de vingers te krijgen.
Nog even kom ik terug op de opmerking aan het begin dat er ontzettend veel commentaren e.d. aanwezig zijn volgens de inhoudsopgave. Dit is maar ten dele juist. Veel commentaren zijn nog maar ten dele aanwezig, zodat het ene commentaar alleen bij het ene Bijbelboek en het andere weer ergens anders geraadpleegd kan worden. Maar niettemin is er een groeiende hoeveelheid informatie.

Conclusie

Het moge lijken dat ik alleen maar negatieve uitlatingen over het programma heb gedaan, alsof ik de uitgever het succes - want dat is er - niet gun. Het gaat er echter om vanuit de gebruikerskant kritisch mee te denken. En als ik erop let hoe in de huidige ontwikkelingen van de informatietechnologie de manier van ontsluiten en doorzoeken van bestanden reorganiseerd is dan stel ik vast dat, wanneer de stichting Publishare niet op een volledig nieuw concept overgaat en de toegankelijkheid en gebruikersvriendelijkheid drastisch verbetert, binnen enkele jaren het hele concept van deze CD-Rom achterhaald is en het aanvankelijke succes dan ten onder zal gaan. Het herinnert me aan de wijze waarop enkele jaren geleden de Wuppertalerstudienbibel door een Duitse uitgever in CD-Rom-formaat werd uitgegeven. Zo knullig en zo verschrikkelijk en zo ondoorzichtig dat nauwelijks iemand ermee kon werken op het moment van verschijnen. Bij die CD-Rom liep je huilend weg. Het is niet te hopen dat bij alle verbetering op digitale communicatiegebied de gebruikers van de OnLineBible ook eens huilend weg moeten lopen, want er wordt veel werk verzet vooral voor de leek onder de theologen en voor weinig geld.