Zoeken in Bibleworks

We beloofden de vorige keer stil te staan bij de vele mogelijkheden die het zoeken in het programma Bibleworks biedt. De kracht van een computer komt pas echt tot z'n recht wanneer we hem het werk laten doen dat in feite nodig is om tot een volgende stap te komen. Wie op de hoogte is van alle standaardwerken in hebreeuws, grieks en daarbij de nodige concordanties, vertalingen etc., die weet hoeveel tijd er bij Bijbelstudie verloren kan gaan naar zoeken. Tijd die in feite niets bijdraagt tot de theologische punten die we uiteindelijk willen hebben, maar die alleen nodig is om het juiste woord te zoeken.

Trommius

Van ouds her is menigeen gewend geweest de Trommius-concordantie te gebruiken als naslagwerk om te raadplegen waar bepaalde woorden in de Schrift nog meer voorkomen. Wie met Trommius gewerkt heeft, zal zeker ook tegen de grote beperkingen ervan aangelopen zijn. Bijv. wanneer een flard van een tekst te binnen is geschoten en men weet niet meer waar dat staat.

Ik herinner me hoe ik eens in de begintijd van mijn predikantschap wel meer dan een uur bezig ben geweest om de onder liefhebbers van de Statenvertalers vaak gebezigde uitdrukking te zoeken: 'maar gij geheel anders'. Om er na dit uur achter te komen dat die tekst in de Nieuwe Vertaling stond. Maar juist bovenstaande uitdrukking laat zien hoe moeizaam het zoeken in een papieren concordantie kan zijn: geen van de 4 woorden uit die tekst staat namelijk in Trommius opgenomen. Daar staan alleen kernwoorden. En ook daar zijner beperkingen!

Wie eenmaal gewend is aan het laten zoeken door de PC ondervindt welke geweldige tijdwinst een PC kan opleveren. Die ontdekt tegelijkertijd ook dat het zoeken op veel meer manieren kan dan alleen het zoeken van 1,2 of meer woorden, al of niet in zinscombinatie. Niet alleen omdat er meerdere vertalingen aanwezig zijn, maar ook omdat met de zog. Booleaanse operatoren (Een voorbeeld daarvan: Een sleutel AND (+) die aangeeft of u wilt zoeken naar twee woorden die tegelijk voorkomen of afzonderlijk (sleutel OR, of). Van deze Booleaanse operatoren worden er binnen Bibleworks verschillende gebruikt, zij het dat niet de oorspronkelijke namen ervoor als AND en OR gebruikt worden, maar een eigen pakket is samengesteld, waarvan men de lijst - in het handboek aanwezig - in de buurt moet houden.

Searchengine

In de regel wordt het gedeelte van een programma dat zoeken mogelijk maakt de search-engine genoemd. We vermelden dat hier omdat dit woord in de toekomst wel vaker zal opduiken. Op het Internet - de communicatie van de toekomst - draait alles namelijk om het juiste gebruik van de juiste searchengine. In Bibleworks wordt daarvoor de bekende commandoregel gebruikt.

(afbeelding)

Bovenstaande deel uit het Bibleworks-programma geeft de commandoregel weer. Op de knop links ervan staat SVV, dat houdt in dat gezocht zal worden in de Statenvertaling. Wat onder de rechterknop onder het vraagteken verborgen is laten we nog even een vraagteken.

De commandoregel dient verschillende doeleinden. Wanneer daar een tekst wordt ingegeven kan - we schreven daar al eerder over - gewoon direct de tekst worden opgeroepen die men zoekt. Gestart werd zo in bovenstaand voorbeeld in 1 Petr. 2: 2 waar staat: "En, als nieuwgeborene kinderkens, zijt zeer begerig naar de redelijke onvervalste melk, opdat gij door dezelve moogt opwassen;". Het woord melk willen we nu verder gaan onderzoeken. Dit kan op twee manieren: de snelste zou in dit geval zijn om in de tekst te dubbelklikken op het woord melk. Herinnert men zich een flard van een tekst en wil die snel terugzoeken dan wordt ingetypt het woord 'melk'. Maar - de oplettende lezer ziet het al - met dit verschil: een tekst die men direct wil aanspreken wordt gewoon ingetypt, een woord (of meerderen) dat gezocht wordt moet worden voorafgegaan door een 'zoeksleutel'.

In bovenstaand voorbeeld is dat een punt (dus: .melk). De punt geeft aan de het woord of de woorden erachter in de tekst moeten voorkomen.

Hierbij zijn legio mogelijkheden aanwezig.

De punt geeft aan dat alle genoemde woorden aanwezig moeten zijn. Een slash (/) dat een van beide woorden moet zijn, een apostrof dat de woorden als string aanwezig moeten zijn. D.w.z. zo achter elkaar als ze ingetypt worden.

Voorbeeld:

Zoekend naar de uitdrukking 'Jezus antwoordde' krijgt men 58 hits (gevonden plaatsen) maar daartussen staat dan ook bijv. de tekst: En de overste der synagoge, kwalijk nemende, dat Jezus op den sabbat genezen had, antwoordde en zeide tot de schare... uit Luk. 13:14. Daar zocht men niet naar!

Wanneer nu echter ingegeven wordt 'Jezus antwoordde (dus met apostrof voorop) dan wordt specifiek naar de string gezicht en krijgt men slechts 48 teksten, de teksten waar alleen de genoemde uitdrukking staat. Overigens: heeft men een bepaalde tekst en wil men weten of die tekst ook elders voorkomt, dan kan men sneller zoeken door met de linkermuisknop de zinsnede te selecteren (aan het begin de muis neerzetten, de linkerknop indrukken en naar het eindpunt van de selectie slepen). Vervolgens drukt men op de rechterknop, er verschijnt een submenu, men kiest voor "search for string" en het werk is gedaan!

Nog enkele belangrijke zoekmogelijkheden:

- .vasten bidden zoekt zoals gezegd naar teksten met deze beide woorden

- .vasten !bidden zoekt naar teksten waar wel het woord vasten maar niet het woord bidden in voorkomt.

- .vasten bidden;3 zoekt naar plaatsen waar de beide woorden binnen 3 verzen van elkaar staan.

- (/paulus saulus).(barnabas) zoekt naar teksten waar of Paulus of Saulus samen met Barnabas voorkomt Er zouden nog vele mogelijkheden te noemen zijn!

Daarnaast kan men letters uit de woorden vervangen door zog. 'wildcards'. De '*' mag gebruikt worden om het slot van een woord willekeurig te laten zijn:

- priester* zoekt naar: priester, priesters, priesterdom, priesterlijk etc.

- *wassen* zoekt naar: wassen, gewassen, wassende etc.

- /*lijk *lijkheid zoekt naar alle woorden die eindigen op genoemde uitgangen. Er blijken 274 verschillend woorden van te zijn, in 3815 teksten!

Grondtekst

Zoeken in de grondtekst geeft nog meer mogelijkheden.

Allereerst kan via de commandoregel op dezelfde wijze als hierboven t.a.v. de Statenvertaling genoemd, gaan zoeken naar woorden. Klikkend op de SVV knop komt er een keuzemenu voor de aanwezig verschillende vertalingen. Men kan daartoe in het venster met vertalingen direkt op de afkorting van de te doorzoeken vertaling klikken. Nu kan men op de commandoregel (met gebruikmaking van sleutels en wildcards) het (of de) woord(en) intypen. Echter: wanneer men in Griekse of Hebreeuwse tekst wil zoeken, lijkt dit intypen een probleem. Welke letter van het toetsenbord is welke griekse of Hebreeuwse letter? Ook daaraan is gedacht!

Boven aan het rechtse scherm bevindt zich een knop die een keyboard voorstelt. Druk erop...en! Er verschijnt een keuzevenster. Wilt u Engels, Grieks of Hebreeuws? Kies maar uit en u kunt verder typen, met voor uw neus aangegeven dat de a een alpha of aleph is geworden. Zo kunnen ook griekse en Hebreeuwse (uiteraard van rechts naar links) woorden ingetypt worden.

Nog veel meer mogelijkheden ontrollen zich voor onze ogen wanneer we niet vanuit de commandoregel, maar vanuit de tekst die we aan het onderzoeken zijn werken. Zie in bijgevoegd voorbeeld hoe het griekse woord voor melk met de rechtermuisknop is aangeklikt. Een menu verschijnt en - we letten alleen op de zoekmogelijkheden - geeft de mogelijkheid om te zoeken waar exact dezelfde vorm voorkomt of waar de stam van dit woord in enige andere samenstelling voorkomt. U begrijp - met name rond werkwoorden - bieden zich legio mogelijkheden.

Afsluiten

Contents / Inhoud © 1998 - 2003 St. Reformatica