Negeren, weren of accepteren

De PABO-studenten Peter Meerman en Hendrik Vlastuin hebben een afstudeeronderzoek gedaan naar het internetgebruik in de gereformeerde gezindte. De resultaten bevestigen wat iedereen al wel wist: er wordt massaal van internet gebruik gemaakt en voor een groot deel via een open internetaansluiting. Het Reformatorisch Dagblad concludeert in het redactioneel commentaar van 30 augustus dat "het kerkelijk spreken over internet – waarbij in alle gevallen is aangespoord tot distantie en minimaal filtering – blijkbaar weinig invloed heeft gehad, zelfs niet in de meest behoudende kringen." In dit artikel wordt een poging gedaan om te analyseren hoe dit heeft kunnen gebeuren, maar wat nog belangrijker is: wat zal het antwoord nu moeten zijn?

Uitspraken van de vijf kerken

De standpunten van de kerken inzake internet zijn nogal verschillend. De onderzoekers onderscheiden drie ‘groepen' op:

• Degenen die internet negeren. Hieronder verstaan zij de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland. Deze kerken zijn tegen het bezit van internet in de privé-situatie. Om de leden zoveel mogelijk van een internetaansluiting te weerhouden, hebben zij het bezit van internet in de thuissituatie censurabel gesteld.
• Kerken die internet weren. Onder deze noemer worden geschaard de Gereformeerde Gemeenten. Hun standpunt is een nee, tenzij… Zij proberen de leden zoveel mogelijk van internet in het gezin te weerhouden, maar als men het toch nodig heeft, moet men kiezen voor bijvoorbeeld RDNet. Deze kerk heeft geen sancties ingesteld tegen het privé-bezit van internet.
• Deze kerken accepteren internet. Bij deze groep horen de Nederlands Hervormde Kerk en de Christelijke Gereformeerde Kerken. Zij zien internet als een feit waar je als maatschappij niet meer om heen kunt. De kerk maakt ook deel uit van die maatschappij, dus ook de kerk kan internet niet alleen maar afwijzen. Wel plaatsen ook deze kerken kanttekeningen bij internet. Deze kerken willen haar leden vooral wijzen op hun eigen verantwoordelijkheid. De kerken hebben dan ook geen sancties tegen internet ingesteld.

Praktijk in de gezinnen

Gemiddeld heeft 57,9% van de gezinnen in het onderzoek een internetaansluiting. Dit cijfer is nagenoeg gelijk aan het landelijk gemiddelde (bijna 60% volgens een berekening van het CBS). Het laagste percentage dat de onderzoekers per kerk vonden, was nog altijd 35 %. Verder blijkt dat ongeveer tweederde van de internettende gezinnen een open internetaansluiting heeft. De resultaten van het onderzoek geven aan dat gezinnen uit kerken die internet zoveel mogelijk willen weren, soms juist kiezen voor minder bescherming dan de gezinnen uit minder "strenge" kerken. Ook blijken de eigen kerkelijke standpunten lang niet altijd bekend te zijn binnen de betreffende gezinnen.

Bekendheid vergroten

De onderzoekers hebben in hun onderzoek ook hun oor te luister gelegd bij Reformatica. We konden daardoor een bijdrage leveren aan hun werk. Tegelijk hebben we aan hen de suggestie gedaan om de scriptie en de gebruikte literatuur vanwege de waarde een grotere bekendheid te geven. Op moment van schrijven van dit artikel is er overleg in welke vorm dit gestalte kan krijgen. Wellicht dat scriptie en literatuur op Meetingpoint digitaal beschikbaar komen.

Oorzaken

De vraag dringt zich op waardoor er zo'n groot verschil kon ontstaan tussen de kerkelijke standpunten en de praktijk in de gezinnen. Antwoorden als: Het leven is altijd sterker dan de leer, en: niets menselijks is ons vreemd, of: theorie is mooi, maar de daad, daar komt het op aan, zulke antwoorden zijn waar, maar de tegenstelling op dit terrein is wel verbazend groot. Er zijn een aantal verschillende oorzaken aan te wijzen hoe het zover heeft kunnen komen. Dit is een persoonlijke inschatting, ter overweging aan de lezer. Allereerst is het gebruik van de pc en van internet zó aantrekkelijk dat de "verleiding" zeer sterk was en is. De moderne mens is zeer gevoelig voor dingen die leuk en snel zijn en ook nog gemakkelijk. Ook de reformatorische mens heeft die gevoeligheid. Een tweede oorzaak is het gemak waarmee dit bereikt kon worden. Een programma om te kunnen internetten werd gratis aangeboden en de providers verleenden gratis toegang. Iedere pc-gebruiker kon het thuis organiseren, zonder dat iemand het zag. Ten derde denk ik dat de geringe souplesse en het gebrek aan visie bij de kerkelijke commissies mede het doorschieten naar de andere kant heeft bevorderd. De krachten die het internetgebruik bevorderen zijn dusdanig sterk, dat een reactief Nee!, niet werkt. Er is een andere aanpak nodig. Aan die visie ontbreekt het helaas ook te veel.

Wat dan?

De kernvraag is hoe we kunnen bevorderen dat onze mensen de computer en internet verantwoord zullen gebruiken. Wetten en regels kunnen hier weinig helpen, dat is gebleken. Het beste is verandering van binnenuit. Als de mensen een hemelse gezindheid mogen bezitten, heeft men een innerlijke afkeer van het boze. De middelen die God ons gegeven heeft, om dat te mogen ontvangen, zijn: prediking, gebed en onderlinge gemeenschap. Bij dat laatste, de onderlinge gemeenschap, is communicatie onmisbaar. En hierin kan de computer en internet een zekere rol vervullen. In mijn artikel "Rijles voor de digitale snelweg" (zie vorige Refomail) heb ik dit toegelicht. Dit moet echter nog wel vertaald worden in een praktische aanpak. Om u daarbij te helpen organiseert Reformatica op 2 november 2002 een bijeenkomst, waar deze vraag op tafel komt: Hoe kan internet een bijdrage leveren aan het functioneren van het kerkelijke leven? Misschien iets voor u om dan te komen luisteren en meedenken. Elders in dit blad vindt u meer informatie over deze ochtend.

Contents / Inhoud © 1998 - 2003 St. Reformatica