Bibliografie van het gereformeerde Piëtisme, Nadere Reformatie, Piëtisme, theologie, kerkgeschiedenis, sociale geschiedenis, geschiedenis van opvoeding en onderwijs, CDS-ISIS, ISIS
Redactionele toelichting: Stichting Studie
Nadere Reformatie (SSNR)
Doel van de Bibliografie van het gereformeerde Piëtisme
in Nederland (BPN)
De samenstelling van de bibliografie
De gebruikte hulpmiddelen: ISIS als database
Het resultaat: een bibliografie in boekvorm
Bestelinformatie
Links
Redactionele toelichting: De Stichting Studie Nadere Reformatie (SSNR) is bezig met het opzetten van een bibliografie. In boekvorm zal er binnenkort een uitgave verschijnen. Maar ook de digitalisering is reeds in een ontwikkelstadium. Het is te begrijpen dat de SSNR zich ook via Stichting Reformatica en straks via onze website-kanalen wil presenteren. Dhr. Huisman, vervaardiger van het lijvige werk met meer dan 1400 titels, schrijft in bijgaand artikel over achtergronden en bedoeling. Hier en daar knap technisch, maar zo dat u een goed inzicht krijgt in de mogelijkheden. Gezocht wordt nog naar verdere mogelijkheden zoals samenwerking met onze stichting om digitale uitgaven ook via CD-Rom beschikbaar te stellen. Maar dit is nu nog niet concreet.
Tot nu was er geen fatsoenlijk literatuuroverzicht van de de boeken en artikelen die zijn geschreven over de Nadere Reformatie of breder het gereformeerde Piëtisme in Nederland. Dit was een hinderlijk gemis, want het aantal studies hierover neemt jaarlijks toe met 30 à 40 artikelen en boeken.
Als gevolg hiervan komt het regelmatig voor dat onderzoekers en belangstellende lezers niet op de hoogte zijn van studies die voor hen van belang zijn en hen (beter) kunnen informeren over dit onderwerp. Daardoor gebruikt men soms verouderde literatuur. Dit is temeer spijtig omdat er de laatste jaren een aanzienlijke verbreding van het onderzoek is opgetreden. Niet alleen vanuit de theologie en de kerkgeschiedenis is men geïnteresseerd in de Nadere Reformatie, maar ook neerlandici, boekhistorici en zij die zich bezighouden met de sociale geschiedenis of de geschiedenis van opvoeding en onderwijs zoeken naar (en schrijven over) het gereformeerde Piëtisme in Nederland. Meermalen betreft het onderzoekers die geheel niet thuis in de gereformeerde vroomheid en de hierover bestaande literatuur. Adequate (voor)informatie kan de kwaliteit van hun onderzoek ten goede komen.
De Stichting Studie Nadere Reformatie (SSNR) heeft de wenselijkheid van een bibliografie van studies over de Nadere Reformatie onderkend. De realisering hiervan is overgelaten aan de projectgroep Informatisering van de SSNR.
Deze groep heeft, kort geformuleerd, als doelstelling
Daarbij kan de huidige informatietechnologie goede diensten bewijzen. Belangrijke uitgangspunten zijn standaardisatie en integratie. In het in 1995 opgestelde werkplan zijn enige concrete deelprojecten geformuleerd. Zoals het opbouwen van afzonderlijke bestanden van primaire en secundaire literatuur. Verder wordt er gewerkt aan het tekstarchief Gereformeerd Erfgoed. Hiervoor worden onder andere gedrukte teksten gedigitaliseerd. Ook hierbij betreft het primaire èn secundaire teksten. Aan alle deelprojecten wordt gewerkt. In wezen betreft het heel grote projecten, maar we vinden dit geen bezwaar om eraan te beginnen. Afwachten wat er gebeurt is aanzienlijk minder productief. Zowel over het geheel van onze plannen als over de afzonderlijke onderdelen is heel wat te vertellen. In deze bijdrage beperk ik me tot het deelproject dat leidde tot de productie van Bibliografie van het gereformeerde Piëtisme in Nederland tot ± 1800 of kortweg BPN.
Aan het opbouwen van de BPN is in de tweede helft van 1999 begonnen. Er is naar gestreefd om met een redelijke inspanning een ruimhartige keuze te maken uit de beschikbare secundaire literatuur en het resultaat op korte termijn te presenteren. Hierbij is er bewust voor gekozen om te starten met een gedrukte uitgave.
Het belangrijkste argument hiervoor is het feit dat er momenteel geen enkele dekkende bibliografische voorziening beschikbaar is voor dit gebied en dat er velen zijn die hier belang bij hebben.
Mensen en/of instellingen zijn niet allemaal in dezelfde mate of op elk moment gecomputeriseerd. Een uitgave in boekvorm geeft nog steeds de meest algemene toegang. Niet alleen de wetenschappelijke onderzoekers hebben hier baat bij, maar ook mensen die gepubliceerde kennis willen gebruiken om zichzelf of anderen te informeren. Ook in de kerk- en schoolbibliotheken binnen de gereformeerde gezindte is zo'n literatuuroverzicht op zijn plaats. Om de maximale spreiding te bevorderen is gekozen voor een eenvoudige, dus niet te prijzige uitgave.
De keuze om eerst te komen tot een gedrukte uitgave is allerminst ingegeven door het negeren van de eigen mogelijkheden van een CD-ROM of van internet. Het is van meet af aan de bedoeling om de Bibliografie in een later stadium (ook) digitaal beschikbaar te stellen.
Door deze fasering is er tijd om extra gegevens toe te voegen en t.z.t. toegang te bieden tot een beter ontsloten bestand.
Bij de samenstelling van de BPN is begonnen met de literatuuropgaven van een aantal sleutelpublicaties. De artikelen uit het Documentatieblad Nadere Reformatie zijn allemaal opgenomen en een aantal voor de handliggende tijdschriften is geheel doorzocht op relevante artikelen. Verder zijn allerlei (digitale) catalogi en bibliografieën geraadpleegd om aanvullingen te vinden. Er zijn niet alleen theologische publicaties geselecteerd, maar er is ook gezocht naar bijdragen uit andere wetenschapsgebieden die aandacht schenken aan de Nadere Reformatie of het Nederlandse gereformeerde Piëtisme.
Bij voorkeur berusten de bijdragen op onderzoek en worden de resultaten verantwoord. Toch bevat niet elk opgenomen artikel nieuwe feiten. Er zijn er ook die op een deelgebied heel goed samenvatten en verwerken wat elders is geschreven. Kortom: zowel aanbod als selectie zijn zeer gevarieerd. De bijdragen uit de 19e eeuw zijn wat ruimhartiger opgenomen dan die uit de 20e eeuw. Te populaire en te oppervlakkige publicaties zijn geweerd. Artikelen uit kranten, week- en kerkbladen zijn over het algemeen niet opgenomen. In de zomer van 2000 is het voorlopige resultaat ter beoordeling voorgelegd aan enige deskundige onderzoekers. Na deze consultatie is de bibliografie afgewerkt.
Alle gegevens zijn opgenomen in een database. De SSNR gebruikt voor zijn bibliografische projecten het programma CDS-ISIS van Unesco. Voor instellingen zonder winstoogmerk is het vrijwel gratis beschikbaar. Het is beproefde software die speciaal voor bibliografische doeleinden is ontworpen. De veldindeling is vrij te definiren. De krachtige indexering, de presentatie van de gegevens en de uitvoer (waaronder de uitwisseling van gegevens) zijn heel flexibel aan te passen aan de wensen van de gebruiker. Deze vrijheid heeft zoals zo vaak ook zijn prijs. Voor niet-ingewijden is het niet altijd eenvoudig om het gewenste resultaat te verkrijgen.
Unesco beoogde met het vrij en internationaal beschikbaar stellen van ISIS het vastleggen en uitwisselen van informatie te bevorderen. Gezien de grote gebruikerskring van het programma zijn ze daar goed in geslaagd, maar daarmee is Unesco nog geen commercieel sofwarebedrijf. Als gevolg hiervan is de gebruikersondersteuning niet optimaal. Dit gat wordt probleemloos opgevuld door nationale gebruikersgroepen en vooral door een veeltalige discussielijst die bij het Nederlandse SURF-net is ondergebracht. Een op deze lijst gestelde vraag levert meestal spoedig een of meer deskundige antwoorden op.
Er is nog iets interessants op te merken bij ISIS. Door de voortreffelijke eigenschappen van de database zijn allerlei instellingen, bedrijfjes en particulieren geïnspireerd om intelligente hulpprogramma's voor ISIS te bouwen. Ten dele worden die gratis uitgewisseld of zijn ze voor een acceptabele vergoeding verkrijgbaar. Het kan hierbij gaan om zaken als de invoer en bewerking van de gegevens. Er zijn ook diverse oplossingen voor het zoeken in ISIS-bestanden via internet. Bekende centra van ISIS-kennis zijn onder andere te vinden in Argentinië, Brazilë, Portugal, Italië, Nederland, Vlaanderen en niet te vergeten voormalige Oostbloklanden als Polen en Rusland. Zie voor nadere informatie over de veelkleurige ISIS-wereld bij de Landbouwuniversiteit van Wageningen. Op deze plaats wordt onder andere verwezen naar de ISIS-informatie bij Unesco, naar het archief van de discussielijst, naar beschikbare hulpprogramma's en naar catalogi die via het Web toegankelijk zijn. De SSNR maakt gebruik van een ISIS-versie die door de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam werd gemodificeerd.
En nu concreet. Het vastleggen van de benodigde gegevens vindt plaats in een aantal vooraf gedefinieerde velden. Ten dele zijn deze velden weer in subvelden onderverdeeld. Ten behoeve van het programma hebben de velden een driecijferig nummer; de subvelden worden aangegeven door een 'accent circonflexe + een letter'. Ik heb ervoor gekozen om de subvelden zelf aan te geven, maar er zijn ook versies van ISIS waarin dergelijke verfijningen zich achter de schermen afspelen.
De op te nemen gegevens liggen voor de hand: Auteur(s), titel, tijdschrift of bundel waarin het artikel is te vinden en voor zover van toepassing jaargang / jaar en relevante pagina's, persoonsnaam als onderwerp en annotaties. Bij een boek worden het impressum en het aantal pagina's genoemd. Daarnaast worden diverse beheersgegevens vastgelegd als soort publikatie (boek of artikel), het verwerkingsstadium, het land en de taal van de publikatie, de datum van de laatste mutatie, productienummer etc. Het invoeren vindt plaats met een werkblad. Boeken en artikelen hebben eigen werkbladen.
Een ingevuld werkblad:
Er is een nauwe afstemming tussen de in te voeren gegevens en de presentatie. Vaste elementen die, eventueel afhankelijk de publicatiesoort, steeds terugkeren worden niet ingevoerd maar bij het presenteren toegevoegd. De vorm van de presentatie wordt door een aanpasbare syntax gestuurd. Uit alle (sub)velden kunnen indexen aangemaakt worden om te zorgen voor een goede vindbaarheid van de ingevoerde publicaties. Tot zover de technische zijde van de gegevensverwerking.
Eind februari 2001 werd het beschrijven van de geselecteerde literatuur afgesloten. Op dat moment bevatte het bestand ruim 1400 relevante referenties. Deze beschrijvingen zijn weggeschreven in rtf-formaat in de vorm van een alfabetisch op auteursnaam gesorteerde lijst. Ten behoeve van de indexen zijn de referenties van een nummer voorzien. Er zijn vanuit de uitvoer drie indexen aangemaakt:
1. van auteurs en medewerkers
2. van personen die onderwerp zijn in de publicaties
3. een chronologische index.
De Bibliografie van het gereformeerde Piëtisme wordt gecompleteerd met een inleiding die tevens verantwoording aflegt van de gekozen aanpak en een toelichting geeft op het resultaat. Als bijlage is een lijst toegevoegd van biografieën van piëtisten die voorkomen in een tweetal biografische woordenboeken. Als alles naar wens is verlopen, is de bibliografie in maart verschenen.
De aldus vervaardigde bibliografie is voorlopig het zichtbare einde van dit project. Het is mijn bedoeling om het bestand aan te blijven vullen met de nieuwe literatuur en de reeds aanwezige referenties dieper te ontsluiten. Dit gebeurt om twee redenen. In de eerste plaats is het mogelijk om ter zijner tijd een gedrukt supplement te laten verschijnen. In de tweede plaats is het de bedoeling om het bestand na verloop van tijd ook digitaal beschikbaar te stellen. Dat heeft eigen voor-delen boven de gedrukte versie. Er kunnen bijvoorbeeld meer indexen worden aangeboden. Een andere interessante optie is het koppelen van digitale versies van de beschreven artikelen aan de beschrijvingen in de bibliografie.
Titel: Bibliografie van het gereformeerde Piëtisme in Nederland tot ± 1800 / samengesteld door F.W. Huisman. Woudenberg : Uitgeverij Op Hoope, 2001. - ca. IV, 125 p.
Prijs f 25,- Verzending na ontvangst van betaling. Bestellen door overmaken van f 25,- op giro 53.52.562 t.n.v. SSNR te Bilthoven. Vermeld naam en afleveradres!
Woudenberg, 27 februari 2001
F.W. Huisman
Stichting Studie Nadere Reformatie
(http://www.ssnr.nl/)
Stichting Reformatica
(http://www.meetingpoint.org/)
CDS-ISIS van de UNESCO
(http://www.unesco.org/webworld/isis/isis.htm)
Nadere informatie over de veelkleurige
ISIS-wereld
(http://www.bib.wau.nl/isis/)
Contents / Inhoud © 1998 - 2003 St. Reformatica |
|||||||