De OLB op de basisschool

Onderwerpen

Online Bible, Software

Een praktijkervaring

Bertine Haverhals

"Juf, ik krijg de kanttekeningen niet op het scherm, kunt u mij helpen?"
"Heb jij gevonden waar het woord ‘hosanna’ staat en wat het betekent?"
Zomaar enkele uitspraken die te horen waren tijdens het werken met de online-Bijbel in een groep 7/8. Misschien vindt u het een vreemd idee dat kinderen hiermee bezig zijn. Het kan ook zijn dat u het best goed vindt, maar dat u niet weet wat je er precies mee kunt doen.

In onderstaand artikel hoop ik kort iets te vertellen over mijn ervaring hiermee, de opzet en organisatie ervan, en natuurlijk de doelstellingen die je ermee kunt hebben. Want ik hoop dat duidelijk is dat je voordat je iets in gaat zetten, er een duidelijk motief voor moet zijn. (Het tegenvallende resultaat van ICT in het (basis)onderwijs is voor een groot gedeelte te wijten aan het feit dat leerkrachten/docenten niet precies weten wat ze ermee moeten en kunnen!)

Jesaja 53

In het kader van een aparte ICT-leerroute binnen de PABO (‘de Driestar’ te Gouda), heb ik 5 weken stage gelopen in een klas waarbij het vooral ging om het opdoen van ervaringen met het werken met de computer. We moesten ontdekken waar je de computer functioneel bij kan inzetten en welke didactische, pedagogische, en organisatorische vaardigheden daarvoor nodig zijn. Naast taal en rekenen waren de zaakvakken, zoals aardrijkskunde, biologie en geschiedenis, erg voor de hand liggend.
Maar ik vroeg mezelf af of de computer ook effectief ingezet zou kunnen worden bij het godsdienstonderwijs. Als christelijke of reformatorische school heb je daar immers veel aandacht voor, en het is best vreemd als je bij vernieuwingen de Bijbel helemaal niet betrekt. Omdat ik me bewust was dat de computer een duidelijke meerwaarde moest hebben boven het ‘normale’ onderwijs, ben ik eens nagegaan waar ík de computer wel eens voor gebruikte op godsdienstig gebied. Dat bleek vooral te zijn als ik verschillende Bijbelteksten met elkaar wilde vergelijken en daarbij de kanttekeningen en/of commentaren wilde lezen.
Met de Online-Bijbel kun je zeer snel iets opzoeken en door de schermindeling kun je alles naast elkaar lezen. Waarom kunnen kinderen dat niet? Ze moeten toch ook bezig zijn met het onderzoek van Gods Woord?!
Er kwam een ideale gelegenheid toen er begonnen werd met het vertellen van de lijdensgeschiedenissen. De leerkracht vond het heel belangrijk dat de kinderen ook kennis maakten met de profetieën die eraan vooraf gegaan waren, daarom heeft hij verschillende keren gedeelten uit het Oude Testament besproken en moesten de kinderen Jesaja 53 uit het hoofd leren. De dag dat ik de les zou geven, heb ik ’s morgens nog verteld van de intocht in Jeruzalem.

Mini-editie

Met deze voorkennis had ik een les gemaakt die als doelstelling had: ‘het zien van lijnen en verbanden die er lopen tussen het Oude en het Nieuwe Testament, en het werken met de kanttekeningen’. Zo’n doelstelling kun je natuurlijk verwezenlijken door een blad met vragen te maken en alle kinderen een Bijbel te geven. Maar ik neem aan dat er geen school is die voor ieder kind een Bijbel met kanttekeningen heeft. En wanneer je de Bijbel goed wilt begrijpen, dan zijn die wel noodzakelijk: de Statenvertalers hebben ze niet voor niets erbij gegeven! Zonder kanttekeningen zou het erg lastig zijn om de profetieën en bijpassende geschiedenissen bij elkaar te zoeken. Je kunt als leerkracht besluiten om die teksten te geven, maar dan leren ze nog niet om zelfstandig met Bijbelonderzoek bezig te zijn. Al deze zaken waren opgelost toen ik besloot om met de Bijbel op CD-rom te gaan werken. De kinderen hebben dan de beschikking over de Bijbel én kanttekeningen, en kunnen daardoor gebruik maken van de uitleg en verwijzingen. Bovendien kunnen ze moeiteloos heen en weer bladeren tussen het Oude en Nieuwe Testament.Het was nog even zoeken naar het juiste programma, omdat de computers waar de school over beschikte voor een groot gedeelte niet zo snel waren en geen uitgebreid geheugen bezaten. Wel was er één computer met CD-romspeler die gedeeld kon worden. Hierop heb ik toen de ‘Online Bible Mini-editie’ geïnstalleerd, en vanaf de andere computers heb ik een instelling gemaakt zodat ze vanaf díe ene computer zouden lezen. Er waren niet voldoende computers om alle kinderen zélf achter een computer te laten werken, maar dat was helemaal niet erg. Nu konden ze veel beter samenwerken en samen overleggen. En: ‘twee weten meer dan één’!

Overhead

Omdat de kinderen nog nooit met het programma hadden gewerkt was het wel noodzakelijk dat ze een goede instructie zouden krijgen. Ik had een handleiding gemaakt waarop de meeste functies die ze nodig zouden hebben er op beschreven stonden, maar als ze gewoon niet wisten wat ze met het programma konden doen, dan zou dat niet zoveel effect hebben.
Gelukkig beschikte de school over mogelijkheden om het computerscherm met behulp van een overheadprojector te projecteren op een dia-scherm. In kleine stapjes heb ik toen voorgedaan hoe ze met het programma moesten werken, waarbij ze mee konden lezen op de handleiding. Hierdoor wisten ze later waar ze moesten kijken als ze iets wilden openen, opzoeken of iets dergelijks. Om de kinderen in het begin wat te laten wennen aan het programma werden de eerste vragen stap voor stap gesteld, en werd er duidelijk gezegd hoe en waar ze het antwoord op de volgende vraag konden vinden.

Een voorbeeld:

Zoek het gedeelte van Mattheüs eens op wat ook over de intocht gaat.
Bij vers 9 wordt iets gezegd over het woord ‘hosanna’.
Vraag: Wat betekent het woord volgens de kanttekeningen?

Ga naar het Bijbelgedeelte waar naar verwezen wordt.
Vraag: Wat wordt hier gezegd over het woord ‘hosanna’?

Uiteraard gelden voor een les met de computer dezelfde didactische eisen als voor een ‘normale’ les. Bij het maken van een werkblad met vragen en/of opdrachten moet je daarom niet vergeten hoe je zo iets op zet. Het is noodzakelijk dat het blad er overzichtelijk uit ziet en dat de opdrachten duidelijk omschreven zijn. Maar er moet ook op gelet worden dat er verschillende soorten vragen gesteld worden, want het moet niet zo zijn dat de kinderen domweg een tekst moeten lezen waar ze het antwoord uit over kunnen schrijven.

Enkele tips:
- Stel ook vragen over de voorkennis. Kinderen weten zelf vaak al wat van het onderwerp af; door daarop in te spelen sluit je goed aan bij hun beginsituatie.
- Wanneer je vragen stelt over een stukje tekst, bijvoorbeeld uit de kanttekeningen, dan moeten ze niet voor de hand liggend zijn. De kinderen moeten de tekst er wel voor lezen. Aan de andere kant moet je ook weer oppassen dat je alleen zinvolle vragen stelt. Vragen over kleine details, die niet relevant zijn, zorgen er alleen maar voor dat de kinderen het nut niet inzien van zo’n les of programma.- Zorg er voor dat de kinderen in de opdrachten gedwongen worden om verschillende (Bijbel)teksten met elkaar te vergelijken. Daardoor krijgen ze meer inzicht in de verbanden en lijnen die er liggen. Kinderen ontdekken zo dat de Bijbel een eenheid is.
- Om de kinderen te laten zien wat de tekst precies wil zeggen is het goed als er ook ‘toepassingsvragen’ gesteld worden, waarbij ze gebruik moeten maken van de informatie die gegeven is, maar waar het antwoord niet genoemd wordt.

Nadenken

Een voorbeeld van de laatste opmerking:
In Jesaja 53:5 staat: ´Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden is Hij verbrijzeld; de straf die ons de vrede aanbrengt was op Hem, en door Zijn striemen is ons genezing geworden’.
De vraag die erbij gesteld werd was: ‘In vers 5 gaat het over de straf die de Heere moest dragen. Waar was die straf voor nodig?’
Door zo’n vraag moeten de kinderen zelf gaan nadenken. En dat willen we toch bereiken met ons godsdienstonderwijs?!

De les verliep goed en de kinderen waren hard aan het werk. Natuurlijk was het voor mij als leerkracht wel even doorwerken om alle probleempjes op te lossen, maar dat ging niet ten koste van de sfeer.

Tenslotte

Tot slot wil ik nog wel een opmerking doorgeven die mij zelf aan het denken heeft gezet. In het verloop van diezelfde stageweek heb ik met de kinderen nagedacht over de ethiek van computerspelletjes. Aan het einde van de les kwamen we tot een soort conclusie, waarbij één kind het volgende zei:
‘Juf, ik vond het eigenlijk helemaal niet eerbiedig dat we van de week met de Bijbel op de computer werkten’.
Die opmerking zette me wel aan het denken. En achteraf gezien moet ik eerlijk toegeven, dat we normaal bij een les met de Bijbel veel eerbiediger met de Bijbel omgaan. Je bent je dan veel meer bewust waar je mee bezig bent. Toch wil ik dit niet als reden zien om de Online-Bijbel niet meer te gebruiken in de klas. Daar heb ik teveel de voordelen voor gezien. Wel vind ik het een heel belangrijk aandachtspunt voor de volgende keer.