II. 1517-1521: Inzet van de Hervorming

1514	Jubileumaflaat van paus Julius II Voor de herbouw van de St. Pieterskerk te Rome, vernieuwd door Leo X. In Duitsland gesteund door Albrecht, aartsbisschop van Mainz, die 3 bisdommen had gekocht en hierdoor grote schulden bij het handelshuis Fugger had gemaakt; hij kreeg nu de helft van de opbrengst. Tetzel Een Dominicaan, aan de Saksische grens in Jüterbog; boete en berouw op de achtergrond door: Geen biecht bij eigen priesters, maar bij de aflaatkramers; aflaat voor geld te koop, ook voor overledenen en met het oog op toekomstige zonden.
1517	31 oktober: 95 stellingen aan de deur van de slotkapel te Wittenberg (voor een theologisch dispuut, enorm verbreid) Paus Leo X acht het eerst een monnikentwist, maar dagvaart daarna Luther naar Rome. Door toedoen van Frederik de Wijze het verhoor op Duitse bodem door keizer Maximiliaan:
1518	Rijksdag van Augsburg Dispuut met Cajetanus (=Thomas de Via uit Gaëta) Geen herroeping. Beroep op beter in te lichten paus, later op een algemeen concilie.
1519	Gesprek met de pauselijke kamerheer Karl van Miltitz (op het Altenburger slot, ten zuiden van Leipzig) Luther zal zwijgen, als de andere partij dit ook doet. Bij een dispuut te Leipzich van Karlstad en Johannes Eck, prof. te Ingolstadt, ook Luther betrokken. Luther zegt: Geen primaat van de paus; concilies kunnen dwalen (Hus). Hierdoor de humanisten (o.a. Ulrich van Hutten), Melanchton en Albrecht Dürer gewonnen.